Đau bụng là một danh từ chung chung vì đau bất kỳ một cơquan nào nằm trong ổ bụng đều có triệu chứng đau nên được gọi là đau bụng. Tuyvậy, mỗi một cơ quan khi bị bệnh đều có đau nhưng tính chất đau có khi giốngnhau nhưng đôi khi cũng có tính riêng của nó.

Đau bụng thượng vị

Đau thượng vị (dưới mũi ức) thường là đau do hội chứng dạdày (viêm loét dạ dày hay viêm loét dạ dày tá tràng), có khi là triệu chứng củaviêm tuỵ cấp, mạn tính.

Nếu đau thượng vị lệch sang phải là vùng gan,đường dẫn mậtvà túi mật. Nếu vị trí đau dịch xuống có thể là vị trí của thận, niệu quản.

Nên làm gì khi bị đau bụng? 1

Khi đau bụng cần đi khám bệnh càng sớm càng tốt, nhấtlà đau nhiều, đau dữ dội

Cơn đau dạ dày cấp, viêm tuỵ cấp hay cơn đau do sỏi niệu quảnthường dễ bị nhầm lẫn, bởi tính chất đau na ná như nhau. Đau bụng do dạ dày tátràng còn tùy theo tình trạng của bệnh. Đau âm ỉ, liên tục cả khi đói lẫn khino hoặc đau nhiều khi đói có thể do loét dạ dày – tá tràng, đau khi ăn no doviêm dạ dày, đau như dao đâm có thể thủng dạ dày. Đau bụng quằn quại sau khi vậnđộng nhiều hay sau khi đi xe bị xóc nhiều có thể cơn đau của sỏi thận, niệu quản.Cơn đau bụng do hệ thống gan mật thường xảy ra sau bữa ăn. Hay gặp nhất là đaudo sỏi mật, viêm túi mật. Đau do sỏi mật ngoài đau còn sốt và vàng da.

Đau dạ dày, sỏi thận hay gan mật còn có thể thấy nôn, buồnnôn, đau lan ra sau lưng, lên vai, ngực.

Đau thượng vị lệch phải còn có thể gặp giun chui ống mật chủ, đau lăn lộn, vã mồ hôi, người bệnhthường nằm sấp và chổng mông thì có vẻ dễ chịu hơn. Đây là loại đau bụng đột ngột,cấp tính.

Đau thượng vị lệch sang trái có thể là lá lách, cũng là vịtrí của thận và niệu quản trái, đau vị trí bên trái nếu có chấn thương (tai nạnchẳnh hạn) cần lưu ý đến lách bị tổn thương (sưng lách, dập lách…).

Cơn đau do sỏi thận, niệu quản cũng dữ dội, lan tỏa, có thểkèm theo đái buốt, đái rắt, đái máu. Đau bụng dữ dội có thể viêm phuc mạc do tiếtdịch mật, dịch tuỵ chảy vào ổ bụng hoặc do thủng dạ dày dịch vị, thức ăn làmviêm phúc mạc…

Để chẩn đoán xác định đau thượng vị không thể không dựa vàocác kết quả xét nghiệm, siêu âm, X-quang. Đó là những kết quả của cận lâm sàngrất có giá trị giúp chẩn đoán chính xác.

Đau hạ vị

Vùng hạ vị cũng rất hay bị đau do nhiều cơ quan định vịtrong đó. Đau hạ vị đáng quan tâm nhất là viêm ruột thừa. Cơn đau của viêm ruộtthừa ở phía bên phải (hố chậu phải). Đau có khi âm ỉ nhưng cũng có khi thành từngcơn, kèm theo đau còn có sốt nhẹ, buồn nôn, nôn, bí trung tiện… Đối với bệnhviêm ruột thừa thì người ta khuyên rằng thà chẩn đoán nhầm (không bị viêm ruộtthừa mà chẩn đoán là viêm ruột thừa) còn hơn là bỏ sót.

Đau bụng dưới do viêm đại tràng cũng là bệnh thường hay gặp,đặc biệt là viêm đại tràng mạn tính căn nguyên do ký sinh trùng amip. Viêm bàngquang cấp tính nhiều khi cũng gây đau bụng dưới kèm theo đái buốt, đái rắt, đáimáu mà hay gặp nhất là nữ giới.

Đối với nữ giới viêm phần phụ như viêm tử cung, buồng trứng,vòi trứng cũng gây đau bụng dưới, đặc biệt là đau bụng dưới do u nang buồng trứngxoắn, nếu ở bên hố chậu phải thì rất dễ nhầm với viêm ruột thừa cấp tính. Cũngnhư đau thượng vị, để chẩn đoán chính xác đau hạ vị rất cần có sự hỗ trợ của cậnlâm sàng, vì vậy ở cơ sở y tế nào còn hệ thống cận lâm sàng yếu cả về trang thiếtbị cả về trình độ chuyên môn thì ảnh hưởng không nhỏ đến việc chẩn đoán bệnhnói chung và các bệnh về đau bụng nói riêng.

Ngoài đau bụng khu trú ở thượng vị hay hạ vị thì có thể gặpđau bụng không thấy khu trú ở vùng nào nhất định như xoắn ruột, tắc ruột, viêmphúc mạc…

Khi bị đau bụng nên làm gì?

Khi bị đau bụng cần đi khám bệnh ngay, đi càng sớm càng tốt,nhất là đau nhiều, dữ dội, liên tục, có tiền sử bệnh dạ dày, bệnh gan, mật.Riêng đau hố chậu phải cần hết sức thận trọng, đôi khi chỉ đau âm ỉ nhưng lạilà viêm ruột thừa, đối với nữ giới khi đau hố chậu phải ngoài việc cảnh giác vớibệnh ruột thừa cũng cần lưu ý thêm rất có thể là dấu hiệu của u nang buồng trứngxoắn. Càng thận trọng khi trẻ em kêu đau bụng vì viêm ruột thừa ở trẻ em phức tạpvà rất khó chẩn đoán nếu không phải là nhà chuyên khoa ngoại.

Những người mắc bệnh thuộc về ổ bụng mới bị lần đầu nên điềutrị dứt điểm, triệt để và nên đi khám bệnh định kỳ để được bác sĩ tư vấn và cónhững lời khuyên hữu ích. Hầu hết các bệnh đau bụng người thầy thuốc kết hợp vớicận lâm sàng có thể chẩn đoán được và có chỉ định điều trị thích hợp do đó ngườibệnh cần tuân theo y lệnh của thầy thuốc.

PGS.TS.BS. BÙI KHẮC HẬU